Teoria krytyczna w szkole frankfurckiej  – dr Mikołaj Ratajczak (IFiS PAN)

Szkoła frankfurcka stworzyła tak zwaną teorię krytyczną. Teoria krytyczna jest to spojrzenie na świat oczyma współczesnych nauk społecznych. Jest tam teoria rozwoju społeczeństw, cywilizacji, propozycja rozumienia kultury. Taki swoisty paradygmat XX wieku. Przed II wojną światową najbardziej znacząca praca tej grupy to “Dialektyka Oświecenia” Theodora Adorna i Maksa Horkheimera. Po wojnie znaczącą postacią stał się przede wszystkim Jurgen Habermas.  

Wartości świata antycznego   – prof. Paweł Janiszewski (UW) 

Spojrzenie historyka na epokę klasyczną. Władza, człowiek, bycie najlepszym, wieczność – o tym wszystkim myślimy dziś, ale myśleli też starożytni. Prof. Paweł Janiszewski będzie roztrząsał te zagadnienia podczas czterech wykładach w semestrze zimowym. Tak o swoich wykładach pisze prof. Janiszewski: 

“Cykl czterech wykładów poświęconych podstawowym wartościom etycznym świata antycznego w sferach władzy, organizacji społeczeństwa, życia codziennego oraz miejsca człowieka we wszechświecie. Będzie to również próba odpowiedzi na pytanie, co z tych wartości dziedziczymy dziś, z czego zrezygnowaliśmy i jakie są tego konsekwencje. Wykłady będą oparte przede wszystkim nie na filozoficznych traktatach (kto je czytał?), lecz na antycznym materiale anegdotycznym oraz mniej oczywistych źródłach, takich jak inskrypcje honoryfikacyjne i nagrobne”.

Niemiecka recepcja Spinozy (XVIII-XIX wiek) – prof. Józef Piórczyński (UŁ)

Spinoza – wielka postać. W XVII wieku jego filozofia była przełomem. W XVIII i XIX wieku niemieccy filozofowie się nim fascynują. Goethe, Hegel i inni. Siła jego oddziaływania była przepotężna.

Skąd się wzięło słowo “filozofia” u starożytnych Greków – prof. Joanna Janik (UJ)

Historyk i filolog klasyczny musi niekiedy wkroczyć do akcji, by odnaleźć pierwsze wzmianki, ocenić, wyjaśnić. Kto pierwszy użył tego słowa, czy Sokrates, czy Platon, a może ktoś wcześniej. Tego nie wiemy. No chyba, że dowiemy się z wykładu Pani Prof. Joanny Janik.

Co nowego w badaniach nad Platonem – prof. Andrzej Serafin (UKEN) 

Badania trwają nieustannie. Prof. Serafin organizuje konferencje, na których specjaliści wymieniają się swoimi nowymi spostrzeżeniami. A nam opowie o tym, co wydarzyło się ciekawego na ostatniej takiej konferencji w Lanckoronie latem tego roku.

Lata 60. Wycieczka all inclusive Heideggera do Grecji  – prof. Piotr Augustyniak (UEK)

Heidegger zrobił notatki ze swojej wycieczki do Grecji. Przetłumaczył je Piotr Augustyniak. I opowie o nich. Wiele ciekawych spostrzeżeń, typ charakteru, mentalność Heideggera też dadzą się tam zobaczyć.

Czy życie biologiczne ma cel – prof. Paweł Golik (UW)

Celowościowość przyrody oznaczałaby, że z góry było ustalone do czego ewolucja zmierza. Tak chyba jednak biolog myśleć nie może? Za dużo byłoby w tym arbitralnych założeń. 

A co może biolog myśleć o ewolucji, “walce o byt” itp. Posłuchamy, zobaczymy. 

Obrany z rozumu. Nowoczesne przygody hidalga z La Manchy – prof. Dobrosław Kot (UEK) 

Don Kichot – powieść Miguela de Cervantesa (XVII wiek) to klasyka literatury światowej. O swojej lekturze tej książki opowie filozof i pisarz Dobrosław Kot/Wit Szostak.

Ogród Epikura. Wspólnota i szczęście w czasach niepokoju – prof. Krzysztof Łapiński (UW)

Gdzie uprawiono w czasach Epikura filozofię? Ateny, Ojnanda, Herkulanum, Samos. Rozkwit epikureizmu to epoka wielkich przemian politycznych. W tym kontekście nasuwa się pytanie o stosunek do życia publicznego i prywatnego epikurejczyków. Ich poszukiwania ataraksji.

Twierdza wewnętrzna – terapeutyczny wymiar stoicyzmu rzymskiego – prof. Krzysztof Łapiński (UW)

Stoicy znani i nieznani: Muzoniusz Rufus, Epitet, Seneka, Marek Aureliusz. By ich zrozumieć ważny jest kontekst społeczno-polityczny Cesarstwa. Ważny jest temat wygnania, wewnętrznej wolności, ćwiczeń duchowych, pocieszenia. 

Filozofia dramatu Józefa Tischnera – prof. Witold Glinkowski (UŁ)

Józef Tischner jako autor Filozofii po góralsku był przekonany, że każda filozoficzna wypowiedź – a zwłaszcza dotycząca tematu tak ważnego, jak człowiek – powinna być autentyczna, klarowna i zrozumiała. Z kolei jako autor Filozofii dramatu chciał nie tylko diagnozować to, co decyduje o wyjątkowości człowieka, ale również pragnął swoją refleksję uczynić pomocną w naszym zmaganiu się z rodzinnymi przeciwnościami. w odnajdywaniu drogi życia.

Najnowsze wiadomości z frontu badań współczesnej fizyki – prof. Marek Woszczek (UAM)

Tytuł mówi sam za siebie. Co nowego dzieje się w tej najbardziej dziś znaczącej dyscyplinie badawczej. 

Co zawdzięczamy Asyryjczykom i Babilończykom – prof. Małgorzata Sandwicz (UW)

Starożytne ludy tworzące fundamenty naszej cywilizacji. Niewiele o nich wiemy, a może warto posłuchać o ich życiu, kulturze, myśleniu. Oni tworzyli świat, który jest też naszym światem..

Zrozumieć Chińczyka – oto jest zadanie. Inna cywilizacja, inna historia. Czy istnieje coś takiego jak chińska filozofia, jak ma się do naszej greckiej filozofii. Czy da się to porównywać, czy może jest jakaś przepaść i nigdy się tak na prawdę na wzajem nie zrozumiemy? Pytań jest mnóstwo, czekamy na odpowiedzi.

 Wojciech Jaruzelski – prof. Tomasz Nałęcz

Sylwetka tej kontrowersyjnej postaci, także być może świadectwo prywatnych rozumów prof. Nałęcza z generałem Jaruzelskim. To ważna część historii Polski.

Bóg chaosu czy porządku – Dionizos w refleksji politycznej starożytnych Greków – dr Filip Doroszewski (UMK)  

Wiedza na temat starożytnego Izraela ciągle się pogłębia. Badacze badają, archeolodzy kopią i znajdują. Jak widzi to historyk? Co wiemy dziś na temat rozwoju religijności hebrajskiej – o tym będzie ten wykład. 

Albert Camus: absurd i poszukiwanie sensu życia – dr Maciej Kałuża (UEK)

Dr Kałuża jest prezesem stowarzyszenia Alberta Camus’a. Zafascynowany jego myślą podzieli się z nami tą fascynacją. Tak o swoim wykładzie pisze dr Kałuża: 

Czy życie warte jest – często ogromnego – trudu, aby je przeżyć? To pytanie, którym Camus w zasadzie zaczyna swoje filozofowanie. Chciałem się przyjrzeć temu myśleniu i formie przezwyciężania absurdu, jaką proponował francuski myśliciel. Paradoksalnie, temat stary, wydawałoby się – wyświechtany – ostatnio (2025) wrócił w mądrej książce o Camusie, do której będę nawiązywał wskazując na to, co autor – Craig DeLancey nazywa teleologicznym wyjściem z absurdu. Popatrzmy więc razem na to, czemu warto żyć nawet po doświadczeniu absurdu, utraty wiary w sens życia. Spróbujemy wyobrazić sobie – ponownie, ale współcześnie – szczęście Syzyfa.

Jak Grecy wymyślili nam Muzy  – prof. Tomasz Mojsik

Postaci obecne w greckim świecie odeszły bezpowrotnie. Nie ma już muz, choć pozostały po nich muzea i muzyka. Zrozumieć tamten starożytny świat wymaga pewnego wysiłku. Dlatego potrzebujemy wsparcia specjalistów.

Myśliciele prosokratejscy a tożsamość filozofii – prof. Marek Woszczek (UAM)

Wszystko wtedy miało się zacząć, od tych najstarszych, Talesa, Anaksymenesa, Heraklita, Parmenidesa, Anaksagorasa, Empedoklesa, Pitagorasa. Potęgi ich wpływu nie sposób nie uznać. 

Opis przygotował Tadeusz Bartoś, dyrektor programowy WSFT